مطالعات بین‌رشته‌ای در رسانه و فرهنگ

چکیده انقلاب فناوری ارتباطات تحولات عمیقی در سبک زندگی، کار و ارتباطات انسان‌ها ایجاد کرده است. پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام با تغییر در زنجیره تولید سنتی و اعمال حکمرانی دیجیتالی، تأثیرات اجتماعی و سیاسی زیادی به همراه داشته‌اند که منجر به تضعیف قدرت دولت‌های ملی و هویت‌های فرهنگی می‌شود. این پژوهش به بررسی چگونگی تأثیرگذاری اینستاگرام بر ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و حکمرانی دولت‌ها و همچنین نحوه ترویج اهداف 2030 می‌پردازد و از روش توصیفی-تحلیلی بهره برده و منابع مختلفی از جمله اسناد رسمی شرکت متا و اینستاگرام را استفاده کرده است.

چارچوب پژوهش نشان می‌دهد که پلتفرم‌ها در رقابت با دولت‌ها و شرکت‌ها، تلاش دارند زنجیره ارزش رقابتی را بشکنند. آن‌ها با تغییر ساختار تولید که بازار بر اساس قدرت دولت مدرن ایجاد کرده، و با ایجاد همتایان تولیدکننده و مصرف‌کننده، موجب کاهش قدرت دولت‌ها و شکل‌گیری زنجیره تولید جدید می‌شوند. در این راستا، اینستاگرام با شکستن زنجیره ارزش رقابتی که پیشتر تحت سلطه دولت‌ها بود، توانسته است هنجارها و سیاست‌های خود را بر کاربران اعمال کند. نتایج نشان می‌دهند که این سیاست‌ها در راستای پیاده‌سازی اهداف سند 2030 هستند و ایجاد چالش‌های جدی برای دولت‌ها و هویت‌های فرهنگی می‌کنند که نیاز به واکنش و سیاست‌گذاری دقیق برای حفظ این عناصر دارد.

چکیده پژوهش به تحلیل فیلم «برادران لیلا» بعنوان بازنمایی سینمایی بحران‌های ساختاری در جامعه ایران می‌پردازد و بر تعارض میان ساختارهای سنتی و ارزش‌های نسل جوان تمرکز دارد. چارچوب مفهومی مبتنی بر نظریه گذار ارزشی رونالد اینگلهارت و نظریه دریافت است؛ نظریه‌ای که فهم اثر را نتیجه تعامل میان ساختار و دریافت‌کننده می‌داند. روش تحقیق، تحلیل روایت با بهره‌گیری از تکنیک‌های تحلیل سلبی - کادوری و مصاحبه با مخاطبان فیلم ،به‌صورت گفتگو محور و نیمه ساختار یافته ، میباشد. یافته‌ها نشان می‌دهد فیلم با میزانسن شلوغ و رئالیستی خود، بحران اقتصادی و فروپاشی سرمایه اجتماعی را به‌عنوان نیروی محرک روایت به تصویر می‌کشد. بحران، تنها اقتصادی نیست، بلکه در آرمان‌گرایی خودخواسته و نبود کنشگری هدفمند جمعی ریشه دارد و در نهایت به انفعال و خنثی‌شدگی می انجامد. این انفعال بیانگر بحران مرجعیت نهادها در گفتمان فرامتنی فیلم است که کارگردان از طریق نمادها، زبان سینمایی و دیالوگ‌ها نشان می‌دهد و مخاطبان نیز آن را تأیید می‌کنند. از منظر مخاطب، پایان‌بندی بدون گره‌گشایی کلاسیک و هم‌زمانی مرگ پدر با شادی کودکان پیام تحول غیرمنتظره را منتقل می‌کند. با وجود پایداری ارزش‌هایی همچون معناجویی و کیفیت زندگی، این ارزش‌ها زیر فشار بحران‌های اقتصادی و ظهور بازیگران جدید قدرت به حالت تعلیق درآمده‌اند.

چکیده رنگ در بازنمایی بصری، نقشی محوری در فرایند اقتباس میان‌رسانه‌ای ایفا می‌کند. شاهنامه فردوسی، واجد ظرفیت‌های نمادین است که در گذار به رسانه‌های دیداری، به‌ویژه نگارگری سنتی و انیمیشن دیجیتال، از طریق نظام‌های رنگی بازنمایی می‌شود. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که؛ نظام نشانه شناختی رنگ در اقتباس آزاد از شاهنامه از نگارگری سنتی تا انیمیشن مدرن آخرین داستان، بر اساس نظریه میشل پاستورو چگونه بازنمایی می‌شود؟ هدف پژوهش، شناخت سیر تحول نشانه شناختی رنگ، از متن ادبی شاهنامه به نگارگری و سپس به انیمیشن است. با فرض نشانه‌ای بودن رنگ، به نظر می‌رسد در فرایند اقتباس از شاهنامه، کارکرد رنگ متناسب با هر رسانه، از دلالت‌های متنی به ساختارهای تصویری تغییر جهت می‌دهد. این پژوهش با روش توصیفی ـ ‌تحلیلی، داده های پژوهش شامل متن شاهنامه، دونگاره منتخب از نگارگری سنتی ایرانی و صحنه‌های شاخص انیمیشن آخرین داستان است. مبنای نظری آن بر نشانه‌شناسی فرهنگی و دیدگاه میشل پاستورو استوار می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد رنگ در گذار از متن به نگارگری، از سطحی توصیفی به نظامی نمادین تبدیل‌شده و در انیمیشن، بر اساس منطق رسانه‌ای بازآفرینی می‌گردد. این تحول بیانگر آن است که رنگ، سازه‌ای تاریخی و پویا در بازتولید روایت‌های اسطوره‌ای است.

چکیده رویکرد روزنامه‌نگاری سازنده با هدف ارائۀ تصویری امیدبخش و مشارکت‌آفرین از جهان، در سال‌های اخیر مورد توجه محققان حوزه ارتباطات قرار گرفته؛ اما نقش آن در گزارشگری سلامت برای مخاطبان آسیب‌پذیر، به‌ویژه بیماران صعب‌العلاج، کمتر بررسی شده است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۱۴ خبره از حوزه‌های رسانه، پزشکی و روان‌شناسی انجام شده و هدف آن، تدوین چارچوبی اولیه از مؤلفه‌های محتوایی و ساختاری گزارشگری سازنده برای بیماران صعب‌العلاج از منظر این خبرگان است. داده‌ها با روش تحلیل مضمون و تکنیک مقایسه مداوم تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که گزارشگری سازنده برای بیماران صعب‌العلاج نیازمند بازآرایی هم‌زمان محتوا و ساختار است. این گزارش‌ها باید بر مضامین محتوایی همچون الهام‌بخشی، ارتباط اجتماعی، راه‌حل‌محوری و امید به آینده متمرکز باشند و از ساختار روایی، منطقی و تعاملی همراه با شخصیت‌پردازی الهام‌بخش و زبان حمایت‌گرانه بهره گیرند. تولید این محتوا به مهارت‌هایی چون داستان‌نویسی، آشنایی با روان‌شناسی مثبت‌گرا و توانایی ترکیب داده‌های علمی با روایت‌های انسانی نیاز دارد. چارچوب اولیه‌ای که این پژوهش ارائه می‌دهد می‌تواند مبنایی برای طراحی، آزمون و اعتبارسنجی در مطالعات بعدی با مشارکت مستقیم بیماران باشد.

چکیده پژوهش حاضر با هدف تحلیل شبکه تعاملی شکل گرفته در جنبش اجتماعی «زن، زندگی، آزادی» بر بستر توئیتر انجام شده است. پژوهش‌های پیشین ارتباطی در جهان نشان می‌دهند که شبکه اجتماعی توئیتر در شکل‌گیری و سازماندهی جنبش‌های اجتماعی نقش ویژه‌ای دارد. در ایران نیز این جریان از سال 1388 شروع شده و این تاثیرگذاری در سال 1401 به اوج خود رسیده است. اما این فرایند چگونه و به چه شکلی روی داده است؟ این تحقیق سعی می‌کند تا با روش تحلیل شبکه‌های اجتماعی (SNA) به تحلیل علمی این شبکه تعاملی بر اساس کلان داده موجود شامل ده میلیون توئیت در ماه‌های بحرانی (25 شهریور الی 25 آبان 1401) بپردازد. بر اساس یافته‌ها در این برهه ده همگان شبکه‌ای منسجم، اغلب بر اساس ضدیت با نظام جمهوری اسلامی شکل گرفته‌اند و تنها یک اجتماع مجازی کوچک در این فضای مجازی برای حمایت از نظام حاکم فعالیت کرده است.

چکیده رواج روزافزون بازی‌های رومیزی به عنوان یک رسانه فرهنگی کارآمد که پیش از این کمتر مورد توجه قرار گرفته بود، بازخوانی دقیق جایگاه این پدیده را در ساختار زندگی روزمره نسل جدید به امری اجتناب‌ناپذیر بدل کرده است.

این پژوهش با هدف تحلیل نقش این بازی‌ها در شکل‌گیری هویت فرهنگی نوجوانان ایرانی انجام شد. مطالعه حاضر با بهره‌گیری از روش کیفی و رویکرد نظریه داده‌بنیاد به اجرا درآمد. داده‌های تحقیق از طریق مشاهده و مشارکت مستقیم و نیز انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با ۱3 نفر از مشارکت‌کنندگان شامل طراحان بازی، مشاوران حوزه نوجوان و بازیکنان فعال،جمع‌آوری شده است. یافته‌ها نشان داد که پدیده محوری، «بازی رومیزی به‌مثابه بستر تعاملی خانواده‌مدار در بازتولید و تقویت هویت فرهنگی» است. این پدیده تحت تأثیر شرایط علی نظیر اصالت خانواده و مکانیسم درونی‌سازی ارزش‌ها، و در بستر شرایط زمینه‌ای همچون سیطره محصولات وارداتی در مقابل پشتوانه تاریخی غنی، شکل گرفته است. نتایج، بیانگر آن است که با به‌کارگیری راهبردهایی چون بومی‌سازی، بازطراحی تماتیک و توسعه تعاملات خانواده‌مدار،می‌توان به پیامدهایی ارزشمند همچون بازتولید و تثبیت هویت فرهنگی، تقویت انسجام خانوادگی، توسعه مهارت‌های نرم و تغییر نسبی در سبک زندگی دست یافت.

چکیده برخی رسانه‌ها تحت تاثیر غلبه ی امر سیاسی، بازتاب موضوعات را با رویکرد متفاوت انجام می دهند. پژوهش پیرامون آموزش نگاه از پیش تعریف شده در بازنمایی عملیات وعده صادق ۳ و رویداد اعتراضات دانشجویی غرب علیه اسرائیل است. پرسش اصلی اینکه گفتمان‌ های رسانه‌ای با چه الگوهای متقابلی این دو رویداد را بازنمایی کرده‌اند؟ یعنی یک کنش نظامی و یک جنبش مدنی چگونه توسط سه رسانه خارجی بازنمایی شده است؟ مبنای مقاله در تحلیل، روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین است. جامعه آماری، گزارش‌های خبری پایگاه الجزیره، ایران‌اینترنشنال، کانال ۱۳ اسرائیل و برخی رسانه‌های داخلی (همچون تسنیم، ایرنا، مهرنیوز) در زمان اعتراضات آمریکا(اردیبهشت ۱۴۰۳) و عملیات وعده صادق ۳(خرداد ۱۴۰۴)است. استراتژی دو گانه سیاسی در اعتراضات دانشجویی علیه اسرائیل با پذیرش ظاهری حق اعتراض و مشروعیت زدایی عملیاتی اعتراضات، برآیند تحلیل هاست. از دیگر نتایج، بازتاب مختلف گفتمان های رسانه ای از عملیات وعده صادق 3 شامل "واقع گرایی محتاطانه" و در برخی رسانه ها "انعکاس گفتمان تهدید و اعتراف به توان نظامی ایران" و در برخی دیگر "گفتمان تقلیل توان نظامی ایران" است.

چکیده تحقیق حاضر باهدف واکاوی شرایط و بسترهای ساخت هویت دیجیتال بلاگرهای شهر یزد انجام شد. از روش‌شناسی کیفی و رویکرد نظریه داده‌بنیاد استفاده شد. جامعه هدف 17 نفر از بلاگرهای شهر یزد بودند که با نمونه‌گیری نظری و هدفمند جهت اخذ مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته انتخاب شدند. فرایند نمونه‌گیری در این تحقیق تا مرحله اشباع اطلاعات ادامه یافت. داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شد و نتایج آن در قالب 16 مقوله اصلی و یک مقوله هسته به همراه مدل پارادایمی و خط داستان ارائه شد. یافته‌ها حاکی از آن است که «ساخت هویت دیجیتال» به‌عنوان پدیده مرکزی به دنبال مجموعه‌ای از عواملی چون انگیزش و تعهد حرفه‌ای، داشتن سرمایه مهارتی، رقابت بلاگری، سرمایه اخلاقی-شخصیتی، چارچوب‌های اخلاقی و قانونی، تولید محتوای خلاقانه، شبکه‌سازی حرفه‌ای و سرمایه اجتماعی نزدیکان به همراه مجموعه‌ای از عوامل زمینه‌ای و مداخله‌گر ایجاد می‌شود. همچنین نتایج نشان داد ساخت هویت دیجیتال مستلزم بکار‌گیری دو راهبرد از جمله همسازی با مخاطب و سازگار تعاملی با مخاطبان است. این راهبردها در نهایت دو نتیجه نهایی را به همراه خود دارد که نشان از پیامد اصلی ساخت هویت دیجتال است. که عبارتند: اثرگذرای اجتماعی و فرهنگی و تضعیف مدیریت زندگی.

چکیده رسانه‌های اجتماعی به یکی ازمهم‌ترین بسترهای تعامل وارتباطات انسانی تبدیل شده‌اندوشناخت عوامل مؤثربررفتارکاربران دراین فضاازاهمیت ویژه‌ای برخورداراست.در این میان،ویژگی‌های شخصیتی کاربران می‌تواندبرانگیزه‌هاوالگوی استفاده آنان ازرسانه‌های اجتماعی تأثیرگذارباشد.پژوهش حاضربا هدف واکاوی شخصیت ورفتارمجازی کاربران وتحلیل تأثیرصفات شخصیتی برمبنای نظریه استفاده وخشنودی انجام شد.این پژوهش ازنظرهدف کاربردی و ازنظرروش، توصیفی ـ پیمایشی بارویکردهمبستگی است.جامعه آماری پژوهش راکارکنان راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران درمنطقه اصفهان تشکیل دادندکه300نفرازآنان به روش نمونه‌گیری دردسترس انتخاب شدند.ابزارگردآوری داده‌هاشامل پرسشنامه صفات شخصیتی نئو وپرسشنامه استفاده وخشنودی بود.داده‌ها بااستفاده ازمدل‌سازی معادلات ساختاری ونرم‌افزارSmartPLSتحلیل شدند.یافته‌هانشان دادصفت شخصیتی برون‌گرایی برابعادآگاهی ونظارت،سرگرمی وتفریح وتوسعه روابط شخصی تأثیرمثبت ومعناداری دارد.همچنین،روان‌رنجوری برابعاد آگاهی و نظارت وتوسعه هویت شخصی،و سازگاری برآگاهی ونظارت وتوسعه هویت شخصی تأثیر معناداری نشان داد.در مقابل،مسئولیت‌پذیری تأثیرمعناداری برابعاداستفاده ازرسانه‌های اجتماعی نداشت.نتایج پژوهش نشان می‌دهدتفاوت‌های شخصیتی،الگوهای متفاوتی ازرفتار کاربران دراستفاده ازرسانه‌های اجتماعی ایجاد می‌کندونظریه استفاده و خشنودی چارچوب مناسبی برای تبیین این رفتارها فراهم می‌آورد.

چکیده پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوهای فرهنگی پنهان (نسق‌های فرهنگی) در گفتمان کاربران سعودی شبکه اجتماعی ایکس پیرامون هویت فرهنگی عربستان سعودی و با تکیه بر نظریه نقد فرهنگی عبدالله الغذامی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، شناسایی الگوهای فرهنگی، لایه‌های پنهان معنایی و ایدئولوژیک در بازنمایی هویت فرهنگی در فضای دیجیتال است. این پژوهش با رویکردی کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی انجام شده و داده‌های آن از میان پست‌های کاربران سعودی در شبکه ایکس، با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، گردآوری و تحلیل شده‌اند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که گفتمان کاربران حول چهار نسق فرهنگی اصلی سازمان یافته است: بازتعریف سنت در چارچوب مدرنیته، مشروعیت‌بخشی به تغییرات اجتماعی، تقویت ملی‌گرایی فرهنگی و بازنمایی قدرت نرم فرهنگی. این نسق‌ها نشان می‌دهند که کاربران سعودی از طریق بازنمایی هم‌زمان سنت و مدرنیته، در بازتولید و بازمعناپردازی هویت فرهنگی و شکل‌دهی به روایت‌های نوین هویت ملی مشارکت دارند. همچنین یافته‌ها بیانگر آن است که هویت فرهنگی در فضای دیجیتال صرفاً در سطح معنای آشکار شکل نمی‌گیرد، بلکه تحت تأثیر ساختارهای پنهان قدرت، ایدئولوژی و ارزش‌های فرهنگی بازتولید می‌شود و در شکل‌دهی به ادراک جمعی نقش مؤثری ایفا می‌کند.

چکیده پژوهش حاضر به تبیین پیوند میان رسانه‌های الگوریتمی، پروپاگاندای محاسباتی، پردازش شناختی، اعتماد سیاسی و امنیت شناختی شهروندان می‌پردازد. رسانه‌های الگوریتمی در این مقاله به پلتفرم‌های اجتماعی و خبری مبتنی بر رتبه‌بندی، توصیه و شخصی‌سازی محتوا اشاره دارند؛ پروپاگاندای محاسباتی راهبرد سازمان‌یافته استفاده از الگوریتم‌ها، داده‌ها و عامل‌های خودکار برای جهت‌دهی یا اختلال در محیط اطلاعاتی است؛ و اخبار جعلی و دیپ‌فیک گونه‌هایی از محتوای دستکاری‌شده‌اند. روش پژوهش، مرور تلفیقی ادبیات با جست‌وجوی ساختاریافته و سنتز مفهومی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رتبه‌بندی پلتفرمی و محتوای دستکاری‌شده به‌تنهایی پیامد سیاسی مشخصی ایجاد نمی‌کنند، بلکه در تعامل با باورهای پیشین، هویت، هیجان، سوگیری‌های شناختی، عملکرد نهادها و تجربه زیسته مخاطبان می‌توانند با تغییر اعتماد سیاسی، قطبی‌شدن عاطفی و بحران واقعیت همراه شوند. امنیت شناختی در این مقاله ظرفیت فردی و جمعی برای حفظ استقلال ادراکی، ارزیابی انتقادی شواهد، تنظیم واکنش هیجانی و تداوم گفت‌وگوی مبتنی بر واقعیت تعریف می‌شود. نتیجه پژوهش آن است که رابطه میان مصرف رسانه‌ای، اعتماد سیاسی و امنیت شناختی خطی و قطعی نیست، بلکه زمینه‌مند و بازخوردی است.

چکیده در حالی‌که سینمای تهمینه میلانی عمدتاً از منظر مضامین روایی مرتبط با مسائل زنان بررسی شده، واکاوی نشانه‌شناختی عناصر صحنه در آثار او کمتر مورد توجه بوده است. هدف این پژوهش، واکاوی کارکردهای معنایی فرش ایرانی به‌مثابه یک نشانه فرهنگی و عنصری بصری-نمادین در آثار این کارگردان است. چارچوب نظری این مطالعه با تکیه بر نظریه نشانه‌شناسی بارت تدوین شده تا دلالت‌های نمادین فرش در ساختار بصری سینما تبیین گردد. این تحقیق با رویکردی کیفی-تفسیری، ۱۴ فیلم بلند داستانی میلانی را به صورت نظام‌مند بررسی کرده است. واحد تحلیل، نماهایی است که در آن‌ها فرش در تعامل با عناصر میزانسن، نقشی دلالت‌گر ایفا می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد فرش، فراتر از یک شیء کاربردی، در سه الگوی اصلی عمل می‌کند: نخست، کارکرد «هم‌سازه» که به تثبیت اسطوره خانه سنتی و قدرت پدرسالارانه یاری می‌رساند؛ دوم، کارکرد «ناسازه» که با ایجاد گسست در نظم بصری، زمینه‌ساز عاملیت زنانه است؛ و سوم، کارکرد «بینابینی» که فرش را به نشانه‌ای برای بازنمایی وضعیت‌های پیچیده گذار تبدیل می‌کند. در نهایت، این پژوهش نتیجه می‌گیرد که فرش نه صرفاً یک جزء صحنه‌آرایی، بلکه یک نشانه فرهنگی از سنت است که در پیوند با آن، نظام مردسالارانه نیز به‌عنوان بخشی از نظم بصری سینمای میلانی بازنمایی می‌شود.