نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد پژوهش علوم اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 استاد جامعه شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

3 دانشیار جامعه شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.30465/ismc.2019.4433

چکیده

در این پژوهش تلاش شده است، مسائل اجتماعی نهفته در فیلم­های مستند دو دهه­ی قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران (1357)، مورد شناسایی قرار گیرد. هدف، پاسخ به این پرسش است که با توجه به نسبی بودن مسائل اجتماعی نسبت به زمان و تـغییرات در نوع نگاه و ارزش­های مطلوب، در اثر دگرگونی­های بزرگ اجتماعی، چه تغییری در دید نسبت به مسائل اجتماعی رخ داده است؟ روش­شناسی پژوهش مبتنی بر پارادایم روش تحقیق کیفی بوده و از تکنیک­های تحلیل محتوا، با رویکردی نشانه­شناسانه بهره گرفته شده است. در این پژوهش بیست و هفت فیلم، مورد بررسی قرار گرفت که سیزده فیلم مربوط به قبل و چهارده فیلم دیگر مربوط به بعد از انقلاب اسلامی ایران می­باشد.
نتایج به دست آمده حاکی از آن است که در فیلم­های مستند دوره بیست ساله قبل از انقلاب اسلامی ایران، به مسائلی از قبیل نابرابری، معضلات شهری (فقر، بیکاری، بی­سوادی، انبوهی جمعیت، ترافیک، آلودگی محیط زیست، حاشیه­نشینی، کمبود مسکن و بهداشت) و سنت­گرایی، پرداخته شده است. در دوره بیست ساله بعد از انقلاب اسلامی، مسائلی همچون معضلات شهری (فقر، بیکاری، بی­سوادی، انبوهی جمعیت، ترافیک، آلودگی محیط زیست، حاشیه­نشینی، کمبود مسکن و بهداشت)، نابرابری آثار اجتماعی انقلاب(تشتت آراء و ایدئولوژی­گرایی)، آثار جنگ، رابطه­ی انسان و طبیعت (سختی های مبارزه با طبیعت)، سنت گرایی و نیز بیماری مشاهده می شود. علی رغم مشاهده مشابهت مسائل مطروحه به لحاظ گونه­شناسی، در دو دوره مورد بررسی، که اغلب مربوط به معضلات جوامع در حال توسعه می باشد، تفاوت های عمده ای از نظر نوع نگاه، ریشه­یابی، طرز تلقی، برخوردها و شیوه ارائه راهکار، در فیلم های مستند مورد بررسی، به چشم می­خورد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Examination and Comparison of Social Issues in Documentary Films during 1340-1380: Before and After the Revolution of 1979.

نویسندگان [English]

  • zohreh beyad 1
  • seyed biuk mohammadi 2
  • nahid moayed hekmat 3

1 Master of Science in Social Sciences, Humanities and Cultural Studies Institute

2 Professor of Sociology, Humanities and Cultural Studies Institute

3 Associate Professor of Sociology, Humanities and Cultural Studies Institute

چکیده [English]

In this research it has been attempted to identify the hidden concepts and issues in documentaries during two decades before and after Iran Islamic revolution. The purpose of this research is responding to this question:
Considering the relativeness of social matters comparing to the time, what kind of change have happened in people’s points of view, desirable values and consequently the definition of social problems and issues?
The films are analysed with 3 approaches:
Functionalism, Conflict, deviation, from another point, the relationship between art and society is important, considering the elements of representation and power and reality.
The research methodology is based on qualitative research and utilizing content analysis and narrative analysis with semiology approach.
In this research 27 films were surveyed which 13 films are related to before Iran Islamic revolution and 14 films are related to after Iran Islamic revolution.
The conclusions indicate that the main similarities researching problems and issue in the two periods are:
The problems facing developing societies (poverty, unemployment, illiteracy, population growth, traffic, environment pollution, slum dwelling, shortage of house and hygiene and injustice) and main differences are related to revolutions social effects (dispersed view, ideological opinions) war, relationship between human being and nature and illness.
Although regarding typology there are noticeable similarities in problems in the two periods however from different points of view, there are some great differences regarding finding roots, attitudes and tanking actions and finding solutions

  • اسپنسر، استفان، (1395)، روش های پژوهش تصویری در علوم اجتماعی، بینشهای آگاهی بخش، ترجمه نعمتالله فاضلی و مرتضی قلیچ، تهران: مرکز پژوهش و سنجش افکار صداوسیما.

  • استانلی آیتزن، (1367)، مسایل اجتماعی، ترجمه بیوک محمدی، فرهنگ، کتاب شماره 2 و3: 425-411

  • استراس، آنسلم و کوربین، جولیت، (1393)، اصول روش تحقیق کیفی، نظریه مبنایی _ رویهها و شیوهها، ترجمه بیوک محمدی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

 

  • خالق پناه، کمال، (1387)، نشانهشناسی و تحلیل فیلم: بررسی نشانه شناختی فیلم «لاک پشت ها هم پرواز می کنند»، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال چهارم، شماره 12: 163-184 

  • رامین، علی، (1390)، نظریه های فلسفی و جامعه شناختی در هنر، تهران: نشر نی.

  • راودراد، اعظم (1391). جامعهشناسی سینما و سینمای ایران. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

  • زردار، زرین؛ فتحینیا، محمد (1392). بازنمایی اقوام ایرانی در مجموعههای پربینندة تلویزیونی. فصلنامة مطالعات فرهنگ-ارتباطات، شماره 24: 62-41

  • ضابطی جهرمی، احمد، (1393)، سی سال سینما – گزیده مقالات سینمایی (1385-1355)، تهران: نشر نی

  • ضابطی جهرمی، احمد، (1393)، شکل شناسی و گونه شناسی فیلم مستند، تهران: نشر رونق

  • فلیک، اووه، (1393)، درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی.

  • کارول، نوئل، (1386)، درآمدی بر فلسفه هنر، ترجمه صالح طباطبائی، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر

  • کاظمی، عباس و ناظر فصیحی، آزاده (1386)؛ «بازنمایی زنان در یک آگهی تجاری تلویزیونی»؛ پژوهش زنان، دورۀ 5، شمارۀ 1 صص 137- 153.

  • محمدی، بیوک، (1384)، شناسایی مسائل اجتماعی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

  • محمدی، بیوک، (1393)، درآمدی بر روش تحقیق کیفی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

  • میلنر، آندرو و براویت، جف، (1385)، درآمدی بر نظریه فرهنگی معاصر، ترجمه جمال محمدی، تهران: ققنوس

  • نامور مطلق، بهمن، (1387)، باختین، گفتگومندی و چندصدایی مطالعه پیشابینامتنیت باختینی، پژوهشنامه علوم انسانی، شماره 57، صص 397-414

- Eitzen, Stanely D. Social Problems . Allyn and Bacon Inc. Boston (1980). pp 2-15

- Payne Geof & Judy Pany, Key Concepts in Social Research. Sage Publications, London, 2005.

-Samoyault, Tiphaine. 2005. L’intertextualité. Paris: Armand Colin.

- Tietze, Susanne, Laurie Cohen & Gill Musson; Understanding Organizations Throught Language. Sage Publications, London, 2003.