دین و تصویر: تحلیل تصویری سه دهه از برنامه تلویزیونی «درسهایی از قرآن»

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکده ارتباطات و مطالعات فرهنگی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

2 دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

3 دانشیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس

4 استادیار ارتباطات دانشگاه تهران

10.30465/ismc.2021.31211.2203

چکیده

یکی از دغدغه های حوزه دین و رسانه، پرسش از نسبت دینِ مبتنی بر «کلام»، با «تصویر» و «رسانه تصویری» است. در این مقاله ضمن مروری بر ادبیات نظری، از میان برنامه‌های دینی تلویزیون، برنامه «درسهایی از قرآن» که توسط آقای قرائتی حدود 40 سال هر هفته از تلویزیون پخش گردیده، مدنظر قرار گرفت و به دنبال پاسخ به این سؤال بود که تصاویر دینی این برنامه، چه تحولاتی را در طی این سالها پیموده است؟ و آیا استفاده از تصویر تلویزیونی، منجر به ارائه بهتر «دین» شده است؟ روش تحقیق در این پژوهش، «نشانه شناسی» است که با ۵ آیتم «لباس، سن و جنسیت»، «ارتباطات غیرکلامی»، «ترکیبهای تصویری»، «حرکت» و «رنگ و نور»، تصاویر این برنامه مورد ارزیابی قرار گرفت. روش انتخاب نمونه به صورت تصادفی و انتخاب ۱۰ برنامه در فاصله سالهای ۱۳۵۸ تا 1388 است. نشانه شناسی تصاویر حاکی از آن است که این برنامه به تدریج اولاً در جایگاه دین حکومتی قرار گرفته، ثانیاً ارتباطات یکسویه و عمودی گشته و ثالثاً با تمرکز بر تیپ مذهبیِ حاضرانِ در برنامه، تنوع فرهنگی جامعه را نادیده گرفته است .در نتیجه «تصویر» در این برنامه، به دلیل عدم رعایت شاخصهای ارتباطاتی صحیح، نتوانسته مددرسان ارائه درست «دین» گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Religion and image: Three decades of visual analysis of the TV show "Lessons from the Quran"

نویسندگان [English]

  • Bashir Motamedi 1
  • Mahdi Montazer Ghaem 2
  • Asghar Fahimifar 3
  • Abdollah Bicheranlou 4
1 Assistant Professor Institute for Cultural Studies and Communication Institute for Humanities and Cultural Studies
2 Associate Professor, Faculty of Social Sciences, University of Tehran
3 Associate Professor, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University
4 Assistant Professor, University of Tehran
چکیده [English]

One of the concerns of religion and media domain is the question of the relation between religion basedOne of the concerns of religion and media domain is the question of the relation between religion based on discourse, image and visual media. In this article while reviewing the theoretical literature among religious programs ‘Lesson form the Quran’ by Hojjatul-Islam Qarati which is broadcast about 40 years was reviewed and sought to respond this question ‘what changes have the religious images undergone during these years and has it leaded to better presentation of the religion?
The methodology of this study is semiotic which was accessed by emphasizing 5 items:’ Clothing, age and sex’, ‘non-verbal communication’, ‘movement’ ‘color and light. Samples were selected randomly, 10 selected programs were selected within years 1972-2009. Semiotic implies that firstly these programs has been gradually were placed at the position of governmental religion, secondly communication has been one-sided and vertical and thirdly by focusing on the religious type of those who are present in the programs has ignored cultural diversity of the society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religion
  • image
  • television
  • Religious program